Putin'den barış pazarlığında yeni şart: 'Bölünmez güvenlik' mimarisi
Kremlin barışın şartı olarak Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden kurulmasını istedi; AB'den 'tuzak' tepkisi geldi.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD'nin özel elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Kremlin'de yapılan görüşmelerin ardından, Ukrayna savaşını bitirmenin ön şartı olarak Avrupa'nın güvenlik mimarisinin yeniden kurulmasını talep etti. Kremlin bu bağlamda, Aralık 2021'de Batı tarafından kabul edilemez bir ultimatom sayılan "taslak anlaşma" önerilerini yeniden masaya koydu.
"Bölünmez güvenlik" formülü ne demek?
BBC News haberine göre Kremlin, ABD elçileriyle görüşmelerin ardından barışın ön koşulu olarak "bölünmez güvenlik ve barışın yeni, uzun vadeli mimarisi" formülünü öne sürüyor. Kremlin diline çevrildiğinde bu ifade, Avrupa'nın güvenlik düzeninin Rusya'nın lehine olacak biçimde değiştirilmesi talebi anlamına geliyor. BBC Rusya Editörü Steve Rosenberg'in değerlendirmesine göre bu, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana Avrupa güvenlik düzeninde potansiyel olarak en büyük değişiklik demek.
Taleplerin çekirdeğini, Aralık 2021'de ABD ve NATO'ya sunulan ve o dönemde reddedilen "taslak anlaşmalar" oluşturuyordu. BBC News aktarımına göre bu paket, NATO'nun doğuya genişlemesinin frenlenmesini, Ukrayna ve Gürcistan'ın ittifaka hiçbir zaman üye yapılmayacağının garanti altına alınmasını ve NATO askeri altyapısının, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ittifaka katılan Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden geri çekilmesini öngörüyordu. Batı liderleri bu talepleri kabul edilemez bir Rus ultimatomu olarak reddetmiş, iki ay sonra Moskova Ukrayna'ya karşı tam kapsamlı işgali başlatmıştı.
Kremlin Başkanlık Basın Ofisi açıklamasına göre Putin'in dış politika yardımcısı Yuri Uşakov, görüşmenin ardından 2021'de ABD ve NATO ile taslak anlaşmalar olarak sunulan vizyonu yeniden hatırlattı. Bu vizyonun üç temel unsuru şöyle sıralandı:
- NATO bloğunun genişlememesi
- Rusya sınırlarına yakın tehdit oluşturan silah sistemlerinin konuşlandırılmaması
- İttifak kuvvetlerinin, Rusya-NATO Temel Aktı'nın imzalandığı dönemdeki konfigürasyona dönmesi
Kremlin Başkanlık Basın Ofisi açıklamasında Uşakov ayrıca, Batı'nın Rusya'ya stratejik yenilgi yaşatma arayışından çıkarılacak derslerle bu listeye "belirli yeni hususlar" eklemek istediklerini söyledi.
Brüksel'den "tuzak" tepkisi: Önce ateşkes
AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, The Guardian haberine göre Dublin'deki AB liderler zirvesine varırken Rusya'nın güvenlik mimarisi önerisini dikkati saldırıdan uzaklaştırmak için kurulan tuzaklar olarak niteledi. Kallas, "Tek bir saldırgan ve tek bir mağdur var ve saldırganın güvenlik endişesi yok" diye konuştu.
Kaja Kallas, BBC News aktarımına göre sosyal medya hesabından görüşmelerin sırasını şöyle vurguladı:
"Ukrayna-Rusya görüşmelerinin sıralaması önemli. Öncelik ateşkesin sağlanması, ardından bir barış anlaşması olmalı. Ancak o zaman Avrupa'nın daha geniş güvenlik mimarisi tartışılabilir."
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ise "Rusya bir Avrupa güvenlik mimarisi sorununun tartışılmasını istiyor. Bunu tartışmamıza gerek yok; o zaten mevcut" dedi. The Guardian'a göre AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa'nın barış görüşmelerine dahil edilmesinin çıkarların korunması ve Ukrayna'nın desteklenmesi için "kendi kendine anlaşılır" olduğunu belirtti. Rusya'nın Ebû Dabi'deki baş müzakerecisi Vladimir Medinski, Avrupa ile "tartışılacak bir şey" bulunmadığını söyledi.
Avrupa masada yer alabilecek mi?
Bu hafta 10-11 Kasım'da Ebû Dabi'de Ukrayna, Rusya ve ABD arasında üçlü temaslar yapıldı; Avrupa masada yer almıyor. Kremlin Başkanlık Basın Ofisi verdiği bilgiye göre bugüne dek yapılan 35 esir takasında her iki taraf da yaklaşık 5.000 kişiye ulaştı ve şimdiye kadarki en büyük takasın parametreleri son aşamada.
ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı ve elçisi Jared Kushner, Perşembe akşamı bir sonraki görüşme turunun Avrupalı temsilcileri kapsayacak biçimde genişletilmesini Rusya ve Ukrayna'nın kabul ettiğini açıkladı. Ancak The Guardian haberine göre Kremlin bu güvenceyi hemen tersine çevirdi ve Cuma günü Avrupa'nın katılımına ilişkin nihai kararın alınmadığını duyurdu.
BBC News aktarımına göre Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, konuya ilişkin şu ölçütü ortaya koydu:
"Gerçek niyetlerini ve barış sürecini kolaylaştırmaya hazır olduklarını anladığımızda, Ukrayna konusunda daha geniş bir formatta diyalog kararı almak mümkün olacak."
Moskova için gündeme girmek bile kazanım
Steve Rosenberg'in BBC News analizine göre, Avrupa güvenliği sorununun Ukrayna müzakereleri kapsamında tartışılıyor olması bile Moskova'da bir zafer olarak görülüyor. Rus basınında bu dönüşüm şöyle değerlendiriliyor:
"Aralık 2021'de Rusya, NATO'ya Avrupa'daki güvenlik sistemini yeniden düşünmesini etkin biçimde önerdi. Önerilerimiz neredeyse gülünç karşılandı."
Putin'in elini güçlendiren gelişmeler de yok değil. BBC News haberine göre geçen ay Norveç ve Finlandiya liderleri Putin'i arayarak temas kurdu; gelecek hafta Çin'in Shenzhen kentinde APEC zirvesi kenarında Putin'in Donald Trump ve Xi Jinping ile görüşmesi bekleniyor. Rus medyası bu buluşmayı, 1945'te savaş sonrası Avrupa'yı yeniden düzenleyen "Üç Büyükler" zirvesine benzetiyor.
Buna karşılık yaklaşık beş yıla yaklaşan savaşta Rusya cephede ağır kayıplar verdi; ekonomi artan baskı altında ve Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları Rus petrol rafinerilerini hedef almaya devam ediyor. BBC News analizine göre bunların hiçbiri şimdiye dek Kremlin liderini savaşmayı bırakmaya ikna etmiş değil.