IEA: Hürmüz krizi elektrikli araç ve güneş enerjisini hızlandırabilir

IEA raporu, Hürmüz Boğazı krizinin elektrikli araç ve güneş enerjisi geçişini hızlandırabileceğini öngörüyor.

Kia EV7 elektrikli SUV modeli
Electrek

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) Dünya Enerji Görünümü 2026 raporunda, kayıtlardaki en büyük petrol arz şoku olarak nitelendirilen Hürmüz Boğazı krizinin elektrikli araçlara ve güneş enerjisine geçişi hızlandırabileceği sonucuna varıldı. Kriz uzadıkça ülkelerin petrole bağımlılığı azaltma ve daha fazla enerjiyi kendi bünyesinde üretme teşviki büyüyor.

Electrek'in haberine göre, ilk şok dalgası iyi doldurulmuş petrol stokları, IEA'nın koordine ettiği acil durum rezervi salınımı, Körfez petrolünün Hürmüz Boğazı çevresinden alternatif rotalar izlemesi ve Atlantik havzası ihracatçılarının artan sevkiyatıyla tamponlandı; Çin de ham petrol ithalatını keskin biçimde kesti. Ancak yükün ağırlığı şimdi daha yüksek fiyat ödeyen ve tüketimlerini kısarak tepki veren tüketicilere geçti.

IEA Genel Direktörü Fatih Birol, "Enerji sektörü ve küresel ekonomi önemli bir dayanıklılık gösterse de kriz uzadıkça etkileri derinleşecek" değerlendirmesini yaptı. Ajans, krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli araç satışlarının sıçradığını, güneş paneli ve batarya ticaretinin de arttığını gözlemledi. Petrol ve gazı ağır ithal eden ülkeler için elektrikli araçlara ve ısı pompalarına geçiş, bir sonraki yakıt fiyatı sıçramasına maruziyeti azaltabilecek bir sigorta işlevi görüyor.

Elektrifikasyon beklentiden hızlı olabilir

Enerji düşünce kuruluşu Ember'in Baş Analisti Dave Jones, "Hürmüz'ün etkisi yeni yeni netleşmeye başlıyor. Hürmüz, elektrifikasyonu ve yenilenebilir enerjiyi muhtemelen birçok kişinin düşündüğünden daha hızlı hızlandıracak. COP31'deki elektrifikasyon momentumunun büyük bölümü, daha ucuz ve daha güvenli enerji arzusundan geliyor" dedi. Güneş enerjisi, IEA'nın modellediği her senaryoda yenilenebilir büyümesine öncülük ediyor; nükleer enerji de güçlü biçimde büyüyor. Raporda, petrol ve gaz ithalatçısı bazı Asya ülkelerinin ise kendi kömür rezervlerini daha uzun süre yakmaya devam edebileceği uyarısı da yer alıyor.

Kriz öncesinde dünyada günde yaklaşık 20 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu. IEA, deniz taşımacılığı riskli kalmaya devam ederse boğazdan geçmesi gereken petrol miktarının 2030'da günde 8,5 milyon varile, 2035'e kadar ise 2 milyon varilin altına düşebileceğini öngörüyor. Bu senaryoda bile Orta Doğu, dünyanın en büyük petrol ihraç bölgesi olmayı sürdürecek.

Elektrik talebi ve yapay zekâ yükü

Rapora göre dünya ilk kez binalarını soğutmak için ısıtmak için harcadığından daha fazla enerji harcıyor. 2019'dan bu yana elektrik talebi, genel enerji talebinin iki katı hızla büyüdü ve küresel ekonomik büyümeyi geride bıraktı; elektrik, IEA'nın keşif senaryolarının her birinde 2035'e kadar tüketilen enerjinin yaklaşık yüzde 30'una ulaşıyor. 2035'e kadar küresel nüfusun 650 milyon kişi artması ve ekonominin üçte bir büyümesi beklenirken, yapay zekânın veri merkezi talebi de IEA'nin Mevcut Politikalar Senaryosu altında 2030'a kadar iki katına çıkarak 1.000 teravatsaate ulaşıyor.

İklim hesabı hâlâ zor

Mevcut ve açıklanan politika senaryoları 2,5 santigrat derece ile 2,9 santigrat derece arası bir ısınmaya işaret ediyor; son tur ulusal iklim taahhütleri, enerji sektörü emisyon kısmalarının hızlandığına dair güçlü bir işaret taşımıyor. Daha acil bir maliyet de var: Yaklaşık 720 milyon insan hâlâ elektriğe erişemiyor ve yaklaşık 2 milyar insan kirlilik yaratan yakıtlarla veya teknolojilerle yemek pişiriyor. Yükselen yakıt fiyatları ve yaşanabilecek kıtlıklar, 2025'te hızlanan elektrik ve temiz pişirme erişiminde ilerlemeyi yavaşlatma riski taşıyor.