COP31 Antalya'da üçüncü taslak: Fosil yakıt krizi sürüyor
Antalya'da uzatmalara giden COP31'de üçüncü taslak yayımlandı; fosil yakıt ve uyum finansmanı ayrılığı sürüyor.
Antalya'da süren Birleşmiş Milletler COP31 İklim Zirvesi uzatmaların ikinci gününe girerken Türkiye ve Avustralya eş başkanlıkları görüşmelerin çökmesini önlemek için üçüncü taslak anlaşmayı yayımladı. BBC News'in haberine göre Pazar sabahı erken saatlerde paylaşılan yeni metin, fosil yakıtlardan çıkış ifadesini doğrudan içermese de ülkelerin üç yıl önce verdiği taahhüde atıf yapıyor.
The Guardian'ın canlı aktarımına göre Antalya Expo Merkezi'nde gece boyu süren temasların ardından çıkan taslak, Dubai'deki COP28 zirvesinde kabul edilen Birleşik Arap Emirlikleri Uzlaşısı'nı bütünüyle hatırlatarak başlıyor. Fosil yakıtların bir BM iklim karar metninde yer aldığı tek belge olan COP28 uzlaşısına yapılan bu dolaylı gönderme, derin görüş ayrılıklarını aşmak için formüle edildi. Yerel saatle sabah dokuzda toplanması planlanan kapanış genel kurulu ise art arda gelen ertelemelerle saat 11'e kaydırıldı.
Resmi adı Antalya Anlaşması olması beklenen taslak, bir COP tarihinde ilk kez dünyanın Paris Anlaşması'ndaki 1,5 derece sınırını aşma yolunda olduğunu kabul ediyor. Bilim insanları "aşım" olarak adlandırılan bu eşikten sonra milyonlarca kişinin daha deniz seviyesi yükselmesi ve aşırı sıcaklarla karşı karşıya kalacağı uyarısını yapıyor. Taraflar oy birliği sağlayamazsa görüşmelerin gelecek yıla ertelenmesi gündeme gelebilir; bu durum iklim zirvelerinin başladığı 1995 yılından bu yana yalnızca bir kez yaşandı.
Murat Kurum uzlaşmadan umutlu konuştu
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, zirve alanındaki Mavi Bölge'de gazetecilerin sorularını yanıtladı. Anadolu Ajansı'nın haberine göre üçüncü örtü karar taslağı üzerinde uzlaşma sağlanması halinde metnin Genel Kurul'da neticeleneceğini söyleyen Kurum, 196 ülkenin ortak bir zeminde buluşması için çalıştıklarını vurguladı.
"Tabii 196 ülkeyi bir araya getireceksiniz, orada herkesin kendisinden bir şeyler görmesi gerekiyor. Biz de bunun çabasını veriyoruz. Ufak tefek talepler var."
"Onları da değerlendiriyoruz. Yapabileceklerimizi yapmaya çalışacağız. Genel Kurul'da göreceğiz. Umutluyuz."
Kurum, sabah saatlerinde delegelere de seslenerek metni dikkatle incelemelerini istedi ve kalan başlıklarda anlaşmaya her zamankinden daha yakın olduklarını söyledi. Buna karşın Avrupa Birliği cephesinde hava çok daha karamsar. AFP'ye konuşan bir AB yetkilisi son taslağı "geriye gidiş" diye niteleyip zirvenin anlaşmasız bitmesinin gerçek bir olasılık olduğunu söyledi. Yeni metin açıklanmadan saatler önce konuşan AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra da iklim eylemi için gerekenler alınamazsa anlaşma olmayacağı uyarısında bulunmuştu. İngiltere Enerji Bakanı ve baş müzakereci Miatta Fahnbulleh ise ekibinin uzlaşma için çalışmayı sürdürdüğünü açıkladı.
Cuma günkü asıl takvimi aşan zirve, 2019'da Madrid'de 44 saat uzayan COP25'in rekoruna yaklaşırken lojistik baskı da artıyor. Pazar sabahı uçuşu bulunan birçok heyet biletlerini değiştirmek zorunda kaldı; delegelerin ayrılmaya başlaması halinde karar yeter sayısının tehlikeye girmesinden endişe ediliyor.
Fosil yakıt maddesi zirveyi kilitledi
Hafta başında paylaşılan ilk taslak fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasını isterken, Perşembe günü yayımlanan kısaltılmış ikinci metinde kömür, petrol ve doğal gaza yönelik tüm ifadeler çıkarıldı. Suudi Arabistan öncülüğündeki petrol üreticisi ülkelerin baskısıyla yapılan bu değişiklik, masadan kalkma tehditlerini beraberinde getirdi. Eş başkanlar Cumartesi günü bir uzlaşma zemini bulmak için AB ile Suudi Arabistan heyetlerini doğrudan bir araya getirdi.
Panama, Solomon Adaları, Fildişi Sahili ve AB bakanları fosil yakıtlardan çıkış taahhüdünün metne dönmesi için ısrar ediyor. Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, fosil yakıtlardan hiç söz etmeyen bir karar metninin kabul edilemeyeceğini söyledi. Tuvalu İklim Bakanı Maina Talia ise bu başlığın ülkesi için "kırmızı çizgi" olduğunu belirterek "Tüm bunların temel nedeninden söz ediyoruz" dedi.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, taslaktaki karbon yakalama, kullanım ve depolama (CCUS) teknolojisine yapılan atıfları petrol ve gaz yakmayı sürdürmek için bir izin belgesi olarak eleştirdi. Üçüncü metin CCUS için katı sayısal hedefi kaldırırken, elektrifikasyonun mümkün olduğunca temiz enerjiyle sağlanması gerektiğini vurguluyor. Müzakereleri yöneten Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise zirvenin uygulama odaklı olması gerektiğini savunarak fosil yakıt ifadesi yerine temiz enerjiye geçişe odaklanılmasını istedi.
"Buraya dilenmeye gelmedik"
Gelişmekte olan ülkelerin ve Afrika Grubu'nun temel talebi olan iklim uyum finansmanı da yeni taslakta karşılık bulmadı. Önceki taslaklarda uyum finansmanının 2035 yılına kadar 120 milyar dolara çıkarılması öngörülüyordu, ancak bu rakam son metinden çıkarılarak sonraki toplantılara bırakıldı. Fill the Fund kampanyasının küresel koordinatörü Harjeet Singh, tarafların yalnızca 2027'de bir yol haritasını tartışmayı kabul ettiğini ve bağlayıcı rakamların silindiğini söyledi.
Afrika Grubu müzakere heyeti başkanı ve Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman Rawlings tepkisini sert sözlerle dile getirdi: "Buraya dilenmeye gelmedik; gelişmiş ülkelerin insan kaynaklı faaliyetlerinin yükünü sırtlayan halklarımız için hakkımız olanı talep etmeye geldik." Küçük Ada Devletleri İttifakı danışmanı ve Climate Analytics CEO'su Bill Hare de ada ülkeleri, En Az Gelişmiş Ülkeler ve AB arasında yaygın bir hoşnutsuzluk bulunduğunu aktardı. Powershift Africa direktörü Mohamed Adow ise Antalya'daki görüşmeleri "şimdiye kadarki en kötü COP" sözleriyle eleştirdi.