Jeffrey Sachs: ABD, Rusya'nın güvenlik alanı haklarını tanımalı
Ekonomist Jeffrey Sachs, 1823 Monroe Doktrini'ne atıfla ABD'nin Rusya'nın güvenlik alanı haklarını tanımasını istedi.
Columbia Üniversitesi Sürdürülebilir Kalkınma Merkezi Direktörü ve ABD'li ekonomist Jeffrey Sachs, Washington'ın büyük güçler arasındaki temel ilkeleri gözetmesi ve Rusya'nın devredilemez haklarını tanıması gerektiğini belirtti. TASS'ın Jeffrey Sachs röportajına göre Sachs, ABD-Rusya ilişkilerinde sınır güvenliği ile komşu ülkelerin egemenliği arasında net bir ayrım çizdi.
Rus haber ajansına konuşan Sachs, büyük güçlerin karşılıklı sınırlarında rakip askeri üsleri ve ittifakları reddetme hakkını "güvenlik alanı" kavramıyla tanımladı. Ekonomist, Washington'ın Batı Yarımküre'de 1823'ten bu yana ısrar ettiği aynı kuralı Rusya ve Çin için de kabul etmesi gerektiğini ifade etti.
Nüfuz alanı ile güvenlik alanı ayrımı
Jeffrey Sachs, uluslararası politikada sıkça birbiriyle karıştırılan "nüfuz alanı" ve "güvenlik alanı" kavramlarının birbirinden tamamen farklı olduğunu vurguladı. Sachs, bir komşu ülkeyi kimin yöneteceğine karar verme iddiası anlamına gelen nüfuz alanı yaklaşımını açık biçimde reddettiğini söyledi.
Buna karşılık güvenlik alanının, bir büyük gücün sınırlarında başka büyük güçlerin askeri üslerine ve askeri ittifaklarına izin vermemesi ilkesine dayandığını dile getirdi. Sachs, bu çerçevede komşu ülkelerin kendi hükümetlerini, ekonomik sistemlerini ve ticaret ortaklarını seçmekte özgür kalmayı sürdürdüğünü kaydetti.
"Güvenlik alanı, bir büyük gücün sınırlarında diğer büyük güçlerin askeri üslerini ve ittifaklarını reddedebilmesi, komşularının ise kendi hükümetlerini, ekonomik sistemlerini ve ticaret ortaklarını seçmekte özgür kalması ilkesidir. Bu, büyük güçler arasında bir tür Altın Kural'dır: Başkalarının size yapmasını istemediğiniz şeyi siz de başkalarına yapmayın. Amerika Birleşik Devletleri, 1823 Monroe Doktrini'nden bu yana Batı Yarımküre'de bu ilkede ısrar etmiştir ve aynı ilkeyi Rusya ile Çin için de kabul etmelidir."
Sachs'ın bu değerlendirmesi, büyük güç rekabetinde karşılıklılık esasına dayanıyor. Ekonomist, ABD'nin kendi kıtasında geçerli saydığı askeri sınır hassasiyetini diğer büyük güçler söz konusu olduğunda göz ardı etmemesi gerektiğini savundu.
1823 Monroe Doktrini ve tarihsel arka planı
Sachs'ın atıfta bulunduğu ilkenin tarihsel kökeni erken dönem Amerikan dış politikasına uzanıyor. ABD Ulusal Arşivleri belgelerine göre Başkan James Monroe, 2 Aralık 1823'te 18. Kongre'ye sunduğu yedinci yıllık mesajında Avrupa güçlerini Batı Yarımküre'ye müdahale etmemeleri ve yeni sömürgecilik girişimlerinde bulunmamaları konusunda uyardı.
Aynı arşiv kayıtları, doktrinin sonraki dönemlerde farklı krizlerde yeniden devreye sokulduğunu gösteriyor. Washington yönetimi 1865'te Meksika'da Benito Juárez'i desteklemek için diplomatik ve askeri baskı kurdu. Başkan Theodore Roosevelt'in 1904'te "Roosevelt Eki" ile doktrini genişletmesinin ardından ABD deniz piyadeleri Santo Domingo'ya, 1911'de Nikaragua'ya ve 1915'te Haiti'ye gönderildi.
Doktrinin Soğuk Savaş dönemindeki en bilinen sembolik uygulaması ise 1962'deki Küba Füze Krizi sırasında yaşandı. Sovyetler Birliği'nin Küba'da füze fırlatma sahaları inşa etmeye başlaması üzerine Başkan John F. Kennedy, Amerikan Devletleri Örgütü'nün desteğiyle ada çevresinde deniz ve hava karantinası uyguladı; Sovyet füzelerinin geri çekilmesinin ardından ABD de Türkiye'deki eski hava ve füze üslerinden bazılarını söktü.
ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi kayıtlarına göre Monroe ile Dışişleri Bakanı John Quincy Adams, 2 Aralık 1823 tarihli politikayı üç temel ilke üzerine kurdu: Amerika kıtası ile Avrupa için ayrı etki alanları, sömürgecilik karşıtlığı ve müdahale etmeme.
Tarih Ofisi notlarında, İngiltere Dışişleri Bakanı George Canning'in iki ülke adına ortak bir bildiri yayımlanması önerisine Adams'ın karşı çıktığı aktarılıyor. Böylece metin, İspanya ve Fransa'nın yanı sıra Rusya'nın Alaska'dan Oregon Bölgesi'ne doğru güneye yayılma işaretleri karşısında tek taraflı bir ABD politikasına dönüştü.
APEC Zirvesi gölgesinde ABD-Rusya diplomatik zemini
Jeffrey Sachs'ın TASS'a yaptığı açıklamalar, APEC Zirvesi başlığı altında ABD-Rusya hattındaki diplomatik mesajların yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. TASS'ın APEC Zirvesi haberine göre ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social platformunda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile el sıkıştığı ortak bir fotoğrafı "Dostum" notuyla paylaştı.
Rusya Devlet Başkanı'nın Dış Ülkelerle Yatırım ve Ekonomik İşbirliği Özel Temsilcisi ve Rusya Doğrudan Yatırım Fonu Başkanı Kirill Dmitriyev ise söz konusu paylaşıma X üzerinden "Vatanseverler kontrolü elinde tutuyor" sözleriyle karşılık verdi.
İki başkent arasındaki bu sembolik diplomatik sinyaller sürerken Sachs, büyük güçler arasında kalıcı bir denge kurulabilmesi için karşılıklı güvenlik sınırlarının tanınması gerektiğini yineledi. Ekonomist, ABD'nin kendi yarımküresinde iki yüzyıldır savunduğu ilkeyi Rusya ve Çin için de geçerli kabul etmesinin büyük güç ilişkilerinde belirleyici olacağını savundu.