ABD ara seçimleri İsrail'de ittifakın geleceğine dair korkuları büyüttü

ABD ara seçim sonuçları İsrail'de ittifakın geleceğine dair korkuları büyüttü; Trump'ın askeri yardım sözü şok yarattı.

ABD ara seçimleri İsrail'de ittifakın geleceğine dair korkuları büyüttü

ABD ara seçim sonuçları, İsrail'de Washington ile ittifakın geleceğine ilişkin ciddi bir kırılma endişesi yarattı. İki ülke arasındaki onlarca yıllık ittifakın sorgulandığı bu süreçte kaygılar hızla büyüyor. BBC News haberine göre, Amerika Birleşik Devletleri'nden gelen sonuçlar, İsrail'in müttefikine ilişkin uzun süredir sarsılmaz kabul edilen varsayımlarını yerle bir etti.

"Nesil değişimi" yorumları ve muhalefetin faturayı Netanyahu'ya kesmesi

İsrail'in en yüksek tirajlı gazetesi Yedioth Ahronoth'ta yazan tanınmış bir gazeteci, sonuçları "bizim için nesil değişimi olacak" sözleriyle tanımlayarak "Netanyahu hükümeti rüzgar ekti, tsunami biçti" ifadesini kullandı.

Muhalefet liderleri arka arkaya açıklamalar yaparak yenilginin faturasını Başbakan Binyamin Netanyahu'ya kesti. Bir muhalefet lideri, ABD sonuçlarının Netanyahu'nun hem Demokratlar hem Cumhuriyetçiler nezdinde "ne kadar zehirleyici hale geldiğini" gözler önüne serdiğini söyledi. Başbakan ise şu ana kadar sessizliğini koruyor.

"İsrail'in siyasi çevreleri işlerin değişmekte olduğunu entelektüel olarak anlıyordu. Ne kadarını ve ne kadar hızlı değiştiğini anlamamışlardı."

Bu değerlendirme, duruma hâkim bir ABD'li yetkiliden geldi. İsrail-ABD ilişkisi, Amerika genelindeki pek çok seçim yarışının kampanya konusu haline geldi: Birçok Demokrat aday İsrail'in Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria'daki eylemlerini sert biçimde eleştirirken, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü ortak savaşın maliyeti seçmenlerin gündemindeki başlıklardan biri oldu.

Seçim sonuçlarının İsrail'e yansımaları

  • ABD Başkanı Donald Trump, 3,8 milyar dolarlık askeri yardımı planlanandan iki yıl önce durduracağını açıkladı.
  • Başkan Yardımcısı JD Vance, seçmenlerin partiyi terk etmesinin dört ana nedeninden biri olarak ABD'nin İsrail ile ilişkisini işaret etti.
  • Demokrat kontrolündeki yeni Kongre'nin silah satışları ve ortak askeri projeleri yavaşlatması ya da askıya alması bekleniyor.
  • İsrail'de hükümet kurma müzakereleri, ittifak tartışmalarının gölgesinde sürüyor.

İran savaşı faturası ve Vance'ın itirafı

Trump, Cumhuriyetçilerin aldığı yenilginin nedeni olarak İran savaşını gösterdi; bu savaşın Netanyahu tarafından kendisine teşvik edildiği geniş kanı olarak aktarılıyor. Vance da ittifakın artık ana müttefikin gözünde siyasi bir soruna dönüştüğünün altını çizdi.

İsrailli siyaset ve güvenlik analisti Yaakov Katz, "Bu, ara seçimlerde olanlardan bile daha kötü olabilir. Çünkü Demokratları biliyorduk; şimdi parmak sallanıp 'Seçmenlerimiz İsrail'e ilişkin tutumumuzu değiştirmemizi istiyor' deniyor ve İsrailliler bunun nereye gittiğini tam olarak kavrayamıyor" dedi.

3,8 milyar dolarlık askeri yardım erken kesiliyor

Trump'ın Fox News'teki bir röportajında yaptığı beklenmedik açıklama İsrail'de şok etkisi yarattı. Kayıpların kendisinden çok, açıklamanın İsrail'in diplomatik bir ortak olarak konumuna dair verdiği mesaj tartışılıyor.

Başlık Veri
Kesilmeyi öngörülen askeri yardım 3,8 milyar dolar (yaklaşık 3,4 milyar avro; 2,8 milyar sterlin)
Yardımın İsrail'in yıllık savunma bütçesindeki payı Yüzde 10'un altında
Kesintinin planlanan takvime göre farkı İki yıl erken

İsrail Cumhurbaşkanı açıklamayı "gökten inen şimşek" olarak niteledi. Yedioth Ahronoth'un manşeti ise "Kimse hiçbir şey bilmiyor" oldu; iki gün geçmesine rağmen yetkililer Trump'ın sözlerinin ciddi olup olmadığını çözmeye çalışıyor.

Netanyahu'nun ofisi ise günler sonra yaptığı açıklamada, yardım modelinin ortaklığa dönüşmesinin ikili ilişkinin "gücünü ve rafine yapısını" gösterdiğini savundu.

Katz: "Yeni bir gerçekliğe hazırlıklı olmak gerek"

Savunma ve güvenlik üzerine çok sayıda kitabın yazarı olan Katz'a göre asıl soru daha büyük: Gelecekteki fonlama, silah satışları ve İsrail'in büyük ölçüde ABD kaynaklı silah donanımıyla yürütülen ortak askeri projeler. Demokrat kontrolündeki bir Kongre, Trump'ı devirmesi için gereken üçte iki çoğunluğa sahip olmasa bile tüm bu süreçleri yavaşlatabilir ya da askıya alabilir.

"Hava Kuvvetlerimizin tamamı ABD yapımı askeri uçaklardan oluşuyor; Amerikan yedek parçalarına ve Amerikan silahlarına bağımlıyız. Son üç yıl bize füze savunma sistemlerinde ABD'ye ne kadar bağımlı olduğumuzu gösterdi. Bunlar aynı hızda gelmezse, savağa girerseniz neyi göze alabileceğinizi hesaplamanız değişir."

Katz, Kongre'deki yeni dengelerin İran savaşını bitirme tartışmasını da etkileyeceğini öngörüyor: Ara seçimler, Gazze ve Lübnan'daki eylemler konusunda İsrail'e daha sert taleplerle ve İran ile varılan anlaşmayı baltalamama şartıyla sonuçlanabilir.

"Temel ilişki yerinde kalacak"

İsimsiz konuşan ABD'li yetkili, değişimin ölçeğinin hâlâ bir soru işareti olduğu görüşünde: "ABD-İsrail ilişkisinde bir şeyler değişecek ama bu bir ölçek sorusu. Gerektiğinde İsrail'i eleştirmeye istekli olmaya dönüyor; bununla birlikte temel, köklü ilişki hâlâ orada olacak."

İsrail nezdindeki ABD Büyükelçisi Mike Huckabee, Batı Şeria'daki işgale yönelik diğer ülkelerin yaptırımlarını "akıl dışı" ve verimsiz olarak niteleyerek temel Amerikan pozisyonlarında şimdilik bir kayma sinyali vermedi. İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon ise Trump'ın iki yıl daha Beyaz Saray'da olacağını ve İsrail'in BM Güvenlik Konseyi'ndeki ABD vetosu nedeniyle kendini "iyi hissedebileceğini" söyledi.

"Ancak sadece Demokrat Partide değil, Cumhuriyetçi Partide de İsrail'i eleştiren seslere dikkat etmemiz gerekiyor. Bu, bizim için daha zor olacak."

Hükümet kurma müzakerelerine yeni bir boyut

İttifak sorgulaması, İsrail'in kendi parlamento seçimlerinin ardından ne hükümetin ne muhalefetin net çoğunluk elde edebildiği hassas bir döneme denk geldi. Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma şansının önce Netanyahu'ya mı yoksa merkez rakibi Gadi Eisenkot'a mı verileceğine karar veriyor.

Eisenkot, sosyal medyadan yaptığı açıklamada "Benim liderliğimde bu ortaklığı yenileyip derinleştireceğiz, onu uzun süredir ayakta tutan iki partili temelleri güçlendireceğiz" dedi. Muhalefet blokundan Yair Lapid ise "Biz Amerika'da taraf tutmayız. Herkesle çalışırız" diyerek, 2015'te Netanyahu'nun Kongre kürsüsünden Başkan Obama'nın karşısına çıkmasıyla kırılan 70 yıllık kurala dönüş çağrısı yaptı.

ABD'li yetkili, ara seçimlerden önce Netanyahu'nun iki aşırı sağcı bakanını görevden alarak Washington ile ilişkileri onarabileceğini, ancak artık herkesin sorunun bundan çok daha büyük olduğunu anladığını ekledi.

İsrail'deki gürültülü tartışmanın ortasında, bir zamanlar Washington elitinin kulağına fısıldayan olarak anılan Başbakan'ın sessizliği, belki de en anlamlı yanıt olarak değerlendiriliyor.

Fotoğraf: Saul Loeb / Pool / Getty Images

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

ABD İran'a yeniden saldıracak mı?

ABD'nin İran'a yeniden saldıracağına dair kaynaklarda somut bir bilgi yer almıyor. BBC News'ün aktardığına göre ABD ve İsrail, yaklaşık dokuz ay önce İran'a karşı ortak bir savaş yürüttü; ancak savaşın maliyeti ABD seçmeninde büyük tepki çekti ve ABD Başkanı Donald Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçim yenilgisinin nedeni olarak İran savaşını gösterdi. Güvenlik analisti Yaakov Katz, Demokrat kontrolündeki yeni Kongre'nin silah satışları ve ortak askeri projeleri yavaşlatabileceğini, Washington'dan İsrail'e Gazze ve Lübnan konusunda daha sert taleplerle birlikte İran ile varılan anlaşmayı baltalamama şartının gelebileceğini öngörüyor. İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon ise Trump'ın iki yıl daha Beyaz Saray'da olacağını ve BM Güvenlik Konseyi'ndeki ABD vetosunun sürdüğünü vurguluyor. Özetle tartışma yeni bir saldırı beklentisi üzerinde değil; savaşın faturası, silah yardımlarının geleceği ve İran ile varılan anlaşmanın korunup korunmayacağı üzerinde yoğunlaşıyor.