Savaş mı, barış mı? Trump, Xi ve Putin Perşembe masaya oturuyor
Trump Şenzhen'e vardı, Putin'le el sıkıştı. Perşembe üçlü zirve yapılacak; Kremlin'e göre süre en fazla bir saat.
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde düzenlenen APEC zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Perşembe günü tarihi bir üçlü görüşmede bir araya geliyor. CNBC'nin Şenzhen haberine göre Trump, Çarşamba sabahı Manila'dan hareketle Shenzhen'e ulaştı; Xi Jinping onu pistte karşıladı.
Pist karşılaması, Xi'nin Eylül ayındaki Washington ziyaretinde Trump tarafından havalimanında karşılanmasının karşılığı olarak yorumlandı. Trump, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Bakanı Howard Lutnick ile birlikte zirvenin karşılama resepsiyonuna katıldı. Xi, resepsiyon öncesinde Putin ile de görüştü ve "çok kutuplu dünya ve uluslararası ilişkilerin demokratikleşmesi" vurgusu yaptı.
Akşam resepsiyonunda dikkat çeken bir kare geldi: DW'nin APEC canlı yayınına göre Trump ve Putin, Xi'nin huzurunda el sıkıştı. Ağustos 2025'teki Alaska zirvesinden bu yana ilk yüz yüze temas olan el sıkışma, bir yıldan uzun süren aranın ardından gerçekleşti. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Perşembe günü yapılacak üçlü görüşmeye "en fazla bir saat" ayrıldığını ve Trump-Putin arasında "tam kapsamlı" müzakere planlanmadığını bildirdi; Kremlin'in dış politika danışmanı Yuri Uşakov, iki liderin APEC genel oturumunun ardından heyetlerin de katılımıyla bir görüşme yapacağını aktardı.
Çin'in çerçevesi: "Dünya barışı ve stratejik istikrar"
The Guardian'ın Pekin haberine göre Çin Dışişleri Sözcüsü Mao Ning, üç liderin "dünya barışını koruma ve büyük güç ilişkilerinde stratejik istikrarı teşvik etme" konusunda derinlemesine görüş alışverişinde bulunacağını söyleyerek toplantıyı "çığır açıcı öneme sahip" diye niteledi. Kremlin cephesinden Peskov da toplantının önemini "abartmak zor" ifadesiyle tanımladı.
Zirveyi açan Xi, serbest ticaret ve yapay zekâ alanında daha güçlü işbirliği çağrısı yaptı; Putin ise Rusya'ya uygulanan yaptırımların "ters teptiğini" ve Rusya'yı güçlendirdiğini öne sürdü. Xi, Çin'in devlet haber ajansı Xinhua'ya verdiği ifadede Trump'a "karşılıklı saygı, adalet ve karşılıklılık üzerine kurulu yapıcı ve stratejik olarak istikrarlı bir ilişki" hedefini iletti. Görüşmelerin İran savaşı, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve stratejik istikrar odağında olması beklenirken somut bir çıktı beklentisi düşük. Trump ile Xi'nin, Ocak 2027 başına kadar uzatılan geçici ticaret ateşkesini kalıcı bir düzenlemeye taşıma umuduyla ikili görüşme de yapması bekleniyor.
CNN analizi: Otokrat liderlere "dost" muamelesi eleştirisi
CNN'den Stephen Collinson'un analizine göre zirvenin asıl dikkat çeken yanı, Trump'ın ABD'nin rakibi olarak gördüğü liderlere "dost" muamelesi yapması. Collinson, Trump'ın Asya'ya hareket etmeden önce Ukrayna'da drone ve füze saldırılarını sürdüren Putin'i "tutumlu davranmakla" savunmasını ve Putin'in "çok daha sert" olabileceğini söylemesini bu çerçevede ele alıyor. Trump, gelişmiş çiplere ilişkin casusluk tartışmasında da "Oraya varmadan hemen önce Çin'i hakaret etmek istediğinizi sanmıyorum" demişti.
Eleştiriler ABD'nin eski üst düzey yöneticilerinden de geliyor. Eski ABD Büyükelçisi Nicholas Burns, CNN'e verdiği demeçte "Putin ve Xi Jinping ile bu toplantı Amerika Birleşik Devletleri'nin ulusal çıkarına mı?" diye sorarak "Trump, Ukrayna'daki saldırısı nedeniyle yaklaşık beş yıldır dışlanan Vladimir Putin'e can simidi uzatıyor" dedi. Eski Başkan Yardımcısı Mike Pence ise Trump'ın Xi ile olan samimiyetine işaret ederek "ABD için kabul edilemez olanları ve sonuç doğuracak şeyleri ona açıkça söyleyebilme gücüne sahip" değerlendirmesini yaptı.
Kim Jong-un ihtimali ve çelişkili sinyaller
Trump, gazetecilere "Kim Jong-un ile de görüşebiliriz... Pek çok şeyi başarma şansımız var" derken Kuzey Kore liderinin katılımının "Başkan Xi'ye bağlı" olduğunu söyledi. 21 üye ekonomiden oluşan APEC forumuna Kim Jong-un da katılabilir; ancak Çin'in olası bir Trump-Kim görüşmesine dair bilgisi olmadığını belirtmesi ve Kuzey Kore devlet medyasının Şenzhen seyahatine ilişkin hiçbir atıfta bulunmaması bu ihtimali belirsiz kılıyor.
Gündemde çelişkili sinyaller de var: Trump gazetecilere nükleer silahların azaltılması, İran savaşı, ekonomi ve ticaretin yanı sıra "en sevdiğim konu" dediği Ukrayna'yı da konuşacağını belirterek "Ukrayna-Rusya ayda 25.000 asker kaybediyor, dolayısıyla bunu konuşacağız" dedi; ancak ABD'li yetkililer daha önce Trump'ın gezi sırasında Rusya'nın Ukrayna savaşını gündeme getirmeyeceğine işaret etmişti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, zirvenin "nüfuz alanlarının yeniden dağıtıldığı bir Yalta 2, 3, 4'e" dönüşme riskine dikkat çekerken BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün nükleer silah indirimlerini görüşmesini umuyor.
SOAS Çin Enstitüsü Direktörü Steve Tsang, "Çinliler Donald Trump'ın özellikle ara seçim sonuçları ve son günlerdeki teknoloji kazaları yüzünden ciddi şekilde zayıfladığını görüyor. Trump baskı yapmaya kalkarsa bu Çinlileri cesaretlendirecek" dedi. Buna karşılık Defense Priorities düşünce kuruluşundan Lyle Goldstein, "Zirveleri, görüşmeleri ve etkileşimi destekliyorum" diyerek "Kişisel kimya önemli ve Trump ile Xi bir tür kimya inşa ediyor gibi görünüyorlar" değerlendirmesinde bulundu.