İran'a Yeni Müdahale Senaryoları: Shenzhen Sonrası Basın Analizi

Çin zirvesi sonrası ABD, Rusya, Çin, Arap ve İran basını yeni müdahale ihtimalini ve Hürmüz riskini merceğe aldı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve ABD Başkanı Donald Trump Shenzhen Havalimanı'nda
Fotoğraf: Mandel Ngan / Getty Images

19 Kasım 2026 tarihinde Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen üçlü liderler zirvesinin ardından ABD, Rusya, Çin, Arap ülkeleri ve İran basınında Tahran'a yönelik yeni bir askerî müdahale ihtimali yoğun biçimde tartışılıyor. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katıldığı zirvenin sonuç bildirgesinde İran başlığına yer verilmezken, Trump karar için yeni yıl sonrasını işaret etti; İsrail'in ortak saldırı baskısı, Washington yönetimi içindeki istihbarat tartışmaları ve Hürmüz Boğazı gerilimi beş ülkenin medyasında farklı senaryolarla öne çıktı.

ABD Basını: Yeni Saldırı Seçeneği, Bütçe Yükü ve Yönetim İçi Ayrılık

ABD Başkanı Donald Trump, Shenzhen'den Fox News'e verdiği ve Beyaz Saray resmî bülteninde yayımlanan röportajda İran'ın bir anlaşma istediğini savunarak sonraki yönetimlerin değiştiremeyeceği kalıcı bir uzlaşma talep ettiğini söyledi. Trump, başkent Washington'a yönelik "kirli bomba" iddiasına dair soruda ise İran'ın gaz ve biyolojik silahlara yöneldiğine işaret bulunduğunu öne sürerek "Eğer böyle bir şey olursa onları yok ederiz" uyarısında bulundu.

"Bir anlaşma yapmak istiyorlar ama ben kalıcı olacak bir anlaşma istiyorum. Öyle ya da böyle bu işi bitireceğiz."

Washington merkezli Al-Monitor'un Shenzhen zirvesi analizine göre Trump, görüşmeler öncesinde Çin veya Rusya'nın yardımına ihtiyaç duymadıklarını savunarak İran donanmasının, hava kuvvetlerinin ve hava savunma sistemlerinin yenildiğini öne sürdü. Haberde 10 aydır süren çatışmanın Pentagon'a maliyetinin Kongre Bütçe Ofisi tahminine göre 1 Ağustos itibarıyla yaklaşık 38 milyar dolara ulaştığı, ABD Stratejik Petrol Rezervi'nin ise 13 Kasım itibarıyla savaş öncesi 415,4 milyon varilden 276,4 milyon varile gerilediği aktarıldı.

Aynı değerlendirmede, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin bölgeye varmasıyla kısa süreliğine üç uçak gemisinin toplandığı ancak USS George Washington'ın bölgeden ayrıldığı belirtildi. Pekin'in ABD yaptırımlarını kaldıramayacağı ve Körfez'deki Amerikan askerî varlığını azaltacak garanti veremeyeceği vurgulanırken, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın tanımladığı "ne savaş ne barış" durumunun ve olası yeni ABD-İsrail saldırısı riskinin sürdüğü kaydedildi.

ABD basınındaki tartışmaların odağındaki The New York Times kaynaklı AA haberine göre Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'a karşı dört ila yedi gün sürecek ortak hava saldırısı kampanyası baskısı altında yeni operasyonları değerlendiriyor. Haberde Mossad Başkanı Roman Gofman'ın geçen hafta CIA Direktörü John Ratcliffe ile görüştüğü, ancak yaklaşık sekiz ay önce vadedilen hızlı zaferin gelmemesi ve ara seçimlerdeki seçmen tepkisi sonrasında ABD yönetimi içinde istihbaratın güvenilirliği konusunda görüş ayrılıklarının büyüdüğü aktarıldı.

Zirve sonrasında oluşan belirsizliği ele alan Modern Diplomacy analizine göre Trump, "1 Ocak sonrası ne olacağını göreceğiz" diyerek bunun diplomatik bir mühlet mi yoksa askerî strateji değişimi mi olduğunu netleştirmedi. Aynı analizde ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Çarşamba günü Washington'a yönelik yakın bir tehdit görmediğini açıklaması, başkan ile dışişleri kanadı arasındaki mesaj farkını ortaya koydu.

Rusya Basını: 2027 Başını İşaret Eden Takvim ve Hürmüz İkilemi

Rusya devlet haber ajanslarından Interfax'ın Axios mülakatına dayandırdığı haberine göre Trump, Çin'deki APEC zirvesinden dönüş uçağında İran konusunda acele etmediğini belirterek "2027 yılının başından sonra ne olacağını göreceğiz" dedi. Haberde bu tutumun Tahran'a yönelik ekonomik baskı ve deniz ablukası kampanyasına zaman tanıma isteği taşıyabileceği, ancak 2026 sonuna dek taviz verilmezse yeni ABD Kongresi göreve başlamadan önce güç kullanma seçeneğinin korunduğu ve Mossad Başkanı Gofman'ın ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile de görüştüğü vurgulandı.

Interfax'ın Bloomberg kaynaklı haberinde ise Batılı yetkililerin son günlerde ABD'nin İran'a yönelik yeni geniş çaplı saldırı ihtimalinin arttığını belirttiği bildirildi. Habere göre Netanyahu İran'ın teslimiyetine ve nükleer programdan vazgeçmesine dek sürecek bir operasyon talep ederken, Avrupa ve Basra Körfezi hükümetleri yeni bir tam ölçekli savaşa karşı çıkıyor; yeni bir saldırının bölge ülkelerine misilleme getireceği, ateşkes olmadan çekilmenin ise Hürmüz Boğazı'nda fiilî İran kontrolünü kalıcılaştıracağı ikilemi öne çıkarılıyor.

Rus ekonomi-politika gazetesi Vedomosti'nin The New York Times aktarımında Trump'ın Orta Doğu'daki güçlendirilmiş ABD askerî yığınağını bir "fırsat penceresi" olarak gördüğü kaydedildi. Gazete, ABD'nin Keşm Adası saldırısının ardından 18 Kasım'da Kuveyt'teki Ali es-Salim Üssü, 17 Kasım'da Bahreyn Şeyh İsa radarı ve 15 Kasım'da altı İHA ile Riffa üssü çevresinde gerilim yaşandığını; Körfez makamlarının hedefleri önlediğini açıkladığını ve ABD tesislerinin vurulduğuna dair bağımsız doğrulama bulunmadığını aktardı.

Çin Basını: "Thukydides Tuzağı" Uyarısı ve Enerji Koridoru Güvenliği

Çin basınında müdahale tartışmaları doğrudan bir askerî onay yerine büyük güç dengeleri ve deniz ticaret yollarının korunması ekseninde ele alındı. Global Times'ın zirve başyazısında Çin, Rusya ve ABD'nin "Thukydides Tuzağı"ndan kaçınmak için hassas meselelerde karşı tarafın kırmızı çizgilerini aşmaması gerektiği savunuldu ve deniz ulaşım yollarının güvenliği ile küresel enerji tedarik zincirlerinin istikrarı için koordinasyon çağrısı yapıldı.

Aynı gazetenin Shenzhen zirvesi haberinde görüşlerine yer verilen Pekin Yabancı Çalışmalar Üniversitesi'nden Cui Hongjian ve Çin Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü'nden Yang Xiyu, Pekin'in ülkelerin iç işlerine karışmama ilkesini öne çıkararak kendisini büyük güçler arasında "diyalog kolaylaştırıcısı ve risk yöneticisi" olarak konumlandırdığını değerlendirdi.

Çin'in resmî İngilizce gazetesi China Daily'nin Körfez gerilimi haberinde ise ABD savaş uçaklarının Keşm Adası'ndaki füze sahasını vurmasının ardından Bahreyn ve Kuveyt'teki üslere yönelik İran misillemelerinin bölgeyi yüksek alarma geçirdiği ve BAE'nin devlet petrol şirketi ADNOC'a ait bir geminin Hürmüz Boğazı'nda saldırıya uğradığı bildirildi. Gazete, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin Washington'da kimyasal silah planı iddialarını "Irak Savaşı tarzı propaganda" ve "saçmalık" sözleriyle reddettiğini de öne çıkardı.

Arap Ülkeleri Basını: Körfez Petrol Tesisleri ve 48 Milyar Doları Aşan Fatura

Arap dünyasında olası yeni müdahalenin Körfez enerji altyapısına yaratacağı yıkıcı etki baş sırayı aldı. BAE merkezli Sky News Arabia'nın İsrail Kanal 12 televizyonuna dayandırdığı haberine göre Beyaz Saray, Pentagon ve istihbarat birimlerinden olası ABD-İsrail saldırılarına Tahran'ın nasıl karşılık vereceğini incelemesini istedi. Değerlendirmedeki en kritik sorunun "Körfez ülkelerindeki petrol ve gaz tesislerine yönelik yıkıcı bir İran misillemesi olmadan askerî eylem yürütülüp yürütülemeyeceği" olduğu, masadaki hedefler arasında nükleer tesisler, köprüler ve enerji santrallerinin bulunduğu, ancak bazı ABD'li yetkililerin İsrail iddialarını "siyasi gündem güdümlü" gördüğü kaydedildi.

Lübnan gazetesi L'Orient Today'in bölge değerlendirmesine göre Pentagon Mali İşler Müdür Yardımcısı Arthur Miller, 28 Şubat'taki ilk saldırılardan bu yana İran savaşının ABD'ye maliyetinin 48 milyar doları aştığını açıkladı. Aynı haberde Riyad'da Suudi egemen varlık fonu merkezinin yer aldığı gökdelene isabet eden saldırının hasara yol açtığı, Bağdat ile Ketaib Hizbullah arasında ise Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'nin arabuluculuğuyla Curf es-Sahr'da çatışmayı önleyen bir uzlaşı sağlandığı aktarıldı.

Mısır basını Youm7'nin Shenzhen zirvesi haberinde ise Trump'ın İran'ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceklerini yinelemesine karşın, üç liderin ortak açıklamasında rafine petrol ürünleri üretimi ve arzının artırılmasına odaklanıldığı öne çıkarıldı.

İran Basını: "Yüzde 100 Hazırlık", Komşu Ülkelere Uyarı ve Hibrit Savaş Tezi

Tahran medyası Çin'deki zirvenin ardından İran'a yönelik olası bir saldırıya hem askerî caydırıcılık hem de diplomatik meşruiyet üzerinden yanıt veriyor. Mehr Haber Ajansı'nın zirve haberinde 33. APEC Zirvesi marjında üç liderin İran dosyasını da görüştüğü kaydedildi.

Ajansın BM Genel Kurulu Üçüncü Komitesi haberinde ise Çin temsilcisinin İran'ın egemenliğini ve güvenliğini desteklediğini belirterek tek taraflı yaptırımların derhal kaldırılmasını ve diyaloğa dönülmesini istediği vurgulandı.

Askerî kanatta Mehr Haber Ajansı'na konuşan Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Mohebbi, düşmanın yeni hamle yapabileceğini belirterek "Tüm ihtimalleri yüzde 100 tehdit olarak değerlendiriyoruz ve bu nedenle yüzde 100 hazırlık durumunu koruyoruz" dedi; bölgedeki yabancı birlik ile uçak sayılarının sürekli izlendiğini ileri sürdü.

Deniz kuvvetleri dengesine ilişkin Mehr Haber Ajansı'nın Batı Asya haberinde ise USS Theodore Roosevelt'in bölgeye ulaşmasının ardından USS George Washington uçak gemisinin ayrılmasıyla ABD'nin bölgedeki uçak gemisi sayısının yeniden ikiye düştüğü bildirildi.

Diplomatik cephede İran Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında bölge ülkelerinin topraklarını ve üslerini ABD saldırılarına açmasının BM Genel Kurulu'nun 3314 sayılı kararı kapsamına gireceği uyarısı yapıldı ve BM Şartı'nın 2(4) maddesi hatırlatılarak olası her türlü yeni saldırıya kararlı yanıt verileceği bildirildi.

Hürmüz Boğazı'ndaki deniz geriliminde ise DMO Deniz Kuvvetleri'nin duyurusunda yetkisiz rotadan ABD savaş uçakları ve gözetleme İHA'larının desteğiyle geçmeye çalışan 4 milyon varilin üzerinde ham petrol taşıyan iki süper tankerin deniz mayınlarına çarparak infilak ettiği öne sürüldü.

İran'ın İngilizce gazetesi Tehran Times'ın "Yenilgi Sonrası Hibrit Savaş" başlıklı analizinde Washington ve Tel Aviv'in doğrudan geniş çaplı bir savaşın kontrol edilemez ve ABD iç siyasetinde maliyetli olduğunu gördüğü savunuldu. Analizde yeni stratejinin ekonomik kuşatma, "bilişsel savaş" ve enerji altyapısına dönük istihbarat operasyonlarını sınırlı saldırı tehditleriyle birleştirerek ülke içinde "sıfır anı" yaratmayı hedeflediği ileri sürüldü.

Beş Basın Cephesinde Öne Çıkan Görüşler ve Çelişen Veriler

Beş Ülke Basınının Zirve Sonrası Karşılaştırmalı Değerlendirmesi

Shenzhen'deki liderler zirvesinin ardından beş farklı basın bölgesinde yeni müdahale tartışmalarının hangi başlıklar etrafında şekillendiği şu temel ayrımlarla öne çıkıyor:

  • ABD basını: İsrail'in dört ila yedi günlük saldırı baskısını, savaşın bütçe maliyetini ve ara seçim sonrası yönetim içi istihbarat ayrılıklarını merkezine alırken, Trump'ın 1 Ocak sonrasını işaret etmesine karşın saldırı seçeneğinin masada tutulduğunu yazıyor.
  • Rusya basını: 2027 başı takvimini, deniz ablukasını ve Körfez üslerindeki teyitsiz saldırı iddialarını öne çıkararak, ekonomik ablukaya zaman tanınması ile yeni ABD Kongresi göreve başlamadan önce güç kullanılması arasındaki ikileme işaret ediyor.
  • Çin basını: "Thukydides Tuzağı"ndan kaçınma, ülkelerin iç işlerine karışmama ve enerji koridoru güvenliği ilkelerini vurgulayarak, doğrudan askerî müdahale yerine Hürmüz'de sevkiyat istikrarını ve risk yönetimini önceliyor.
  • Arap basını: Körfez petrol ve gaz tesislerine dönük yıkıcı misilleme riski ile 48 milyar doları aşan savaş faturasını manşete taşırken, bölge başkentlerinin enerji altyapısını koruyacak sınırlı senaryolar ile diplomasi arayışında olduğunu aktarıyor.
  • İran basını: Yüzde 100 askerî hazırlık, komşulara BM 3314 uyarısı ve hibrit savaş çerçevesini işlerken, bölge toprakları ile üslerinin açılmasını meşru müdafaa hedefi sayıp Hürmüz caydırıcılığını vurguluyor.

Çelişen Veriler ve Saha İddiaları

Beş ülkenin basın taraması, hem resmî maliyet ve tehdit beyanlarında hem de sahadaki askerî gelişmelere dair aktarımlarda belirgin çelişkiler bulunduğunu ortaya koyuyor:

  • Savaş maliyeti farkı: Kongre Bütçe Ofisi 1 Ağustos itibarıyla ABD askerî harcamalarını yaklaşık 38 milyar dolar hesaplarken, Pentagon Mali İşler Müdür Yardımcısı Arthur Miller'ın güncel verisi 28 Şubat'tan bu yana toplam maliyetin 48 milyar doları aştığını gösteriyor.
  • İstihbarat ve tehdit ayrılığı: Trump İran'ın kimyasal ve biyolojik silahlara yöneldiğine işaret bulunduğunu savunurken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Washington'a yönelik yakın bir tehdit görmediğini açıkladı; bazı ABD'li yetkililer ise İsrail istihbaratını siyasi gündem güdümlü buldu.
  • Saha ve misilleme çelişkileri: İran ordusu ve DMO, Kuveyt ile Bahreyn'deki ABD üs ve radarlarını vurduğunu açıklarken, Kuveyt ve Bahreyn makamları hedeflerin önlendiğini bildirdi ve Rus basını bağımsız doğrulama bulunmadığını kaydetti.