Seyit Rıza için 89 yıl sonra 'kanun yararına bozma' başvurusu
Avukat Cihan Söylemez, Seyit Rıza ve 6 Dersim ileri geleninin idam kararının bozulması için Bakanlığa başvurdu.
Avukat Cihan Söylemez, 1937'de idam edilen Seyit Rıza ve 6 Dersim ileri gelenine ilişkin idam kararlarının "kanun yararına bozulması" talebiyle 11 Kasım 2026'da Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü'ne başvuruda bulundu.
Rûdaw haberine göre, Söylemez başvuruyu yayımladığı videolu açıklamayla duyurdu; idam kararlarının üzerinden 89 yıl geçtikten sonra yargı yoluyla yüzleşme çağrısı çerçevesinde ilk adımın atıldığı belirtildi.
Temyiz hakkı tanınmadan infaz edildiler
1937'deki yargılama sürecini özetleyen Söylemez, Seyit Rıza davasının 12 Ekim - 15 Kasım 1937 tarihleri arasında Elazığ'da Tunceli Kanunu özel hükümlerine göre sonuçlandığını ve 14 Kasım 1937'de hızla karar verildiğini aktardı. Söylemez, açıklamasında kararların uygulanışını şöyle anlattı:
"14-15 Kasım 1937'yi bağlayan gece, dönemin 1924 Anayasası'na, Ceza Kanunu'na ve Ceza Muhakemeleri Kanunu'na aykırı olarak ve dönemin anayasasına aykırı Tunceli Kanunu hükümlerine göre, temyiz hakları tanınmadan verilen idam kararları hukuka aykırı biçimde infaz edilmiştir."
Tunceli Kanunu'nun 1924 Anayasası'na aykırı biçimde Meclis'ten geçtiğini ve o dönemde Anayasa Mahkemesi gibi bir denetim kurumunun bulunmadığını hatırlatan Söylemez, bu kanunun yürürlükte kaldığı dönemde "Cumhuriyet tarihinin kitlesel olarak en büyük insan hakları ihlallerinin" yaşandığı değerlendirmesinde bulundu.
Naaşlar, manevi miras ve inanç hürriyeti
Söylemez, hak ihlallerinin yargılama ve infazla sınırlı kalmadığını, günümüze kadar süren bir zincir oluşturduğunu vurguladı ve şunları kaydetti:
"Bu hak ihlali durumu sadece idam kararlarının ve akabinde temyiz hakkının Anayasa'da ve Ceza Muhakemeleri Kanunu'nda olmasına rağmen kullandırılmaması yönünde değil, aynı zamanda naaşların teslimi konusunda da, ailelerin manevi miras hakkı konusunda da, inanç hürriyeti konusunda da ağır bir ihlal olarak günümüze kadar süre gelmiştir."
AİHM kararları emsal gösterildi
Başvuru dilekçesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) 2001 tarihli Kıbrıs ve 2009 tarihli Varnava başvurusuna ilişkin kararları emsal olarak sunuldu. Söylemez, söz konusu kararlara göre süregiden ağır ihlallerde devletlerin zamanaşımı def'inde bulunamayacağını belirtti.
"Bahsi geçen her iki karar da Türkiye aleyhine olan kararlardı. Bu iki kararı sunmak suretiyle bu iki kararın Seyit Rıza ve Seyit Rıza ile birlikte yargılanan diğer 57 Dersimli hakkında da uygulanabileceği, tatbik edilebileceğini ifade etmiş olduk."
Karar bozulursa yargı yoluyla yüzleşme kapısı açılacak
Adalet Bakanlığı talebi kabul eder ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına ihbarda bulunursa, Seyit Rıza davasındaki hüküm kaldırılmış olacak; bu hükmün kalkmasıyla birlikte Seyit Rıza ve birlikte yargılananlar aleyhindeki iddialar da ortadan kalkacaktır. Söylemez, sürecin önemine ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
"Bu vesile ile Adalet mekanizması (yargı mekanizması) ile birlikte bir yüzleşme durumu söz konusu olacaktır. Bu yüzleşme sürecinin yargı üzerinden yapılması yönünden ilk adım atılmış bulunmaktadır ve sürecin takipçisi olunacaktır."
Rastinews haberine göre, kanun yararına bozma yoluna yalnızca Adalet Bakanlığı başvurabiliyor. Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve öteki Dersim ileri gelenleri 15 Kasım 1937'de Elazığ'daki Buğday Meydanı'nda asılmıştı; ailelerin mezar yerlerini öğrenmek için açtığı davalar idari yargıda ve Anayasa Mahkemesi'nde reddedilmiş, Söylemez dosyayı AİHM'e taşımıştı.