Mekke Anlaşması Resmi Gazete'de: İlk 10 yıl çekilme yolu kapalı

Mekke Anlaşması Resmi Gazete'de yayımlandı ve yürürlüğe girdi: Bir ülkeye saldırı üç ülkeye yapılmış sayılacak

Erdoğan, bin Selman ve Şahbaz Şerif, 7 Ağustos'ta Mekke'de anlaşmayı kamuoyuna duyururken
Reuters

soL Haber'in aktardığına göre Türkiye ile Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalanan Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması, Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilmesinin ardından Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, 5 Kasım'da TBMM Genel Kurulu'nda 119 ret oyuna karşı 279 kabul oyuyla kabul edilmişti.

Resmi Gazete'de yayımlanan kanun belgesine göre anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair 7597 sayılı Kanun, gazetenin 33430 sayılı nüshasının Yasama Bölümü'nde yer aldı. Üç maddelik kanunun 1. maddesi 7 Ağustos'ta Mekke'de imzalanan anlaşmanın onaylanmasını uygun buluyor; 2. madde kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girmesini ve 3. madde hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesini düzenliyor.

Meclis süreci ve oylama

Euronews'in haberine göre anlaşmayı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman 7 Ağustos'ta Mekke'de imzaladı. 21 Ekim'de TBMM'ye sunulan kanun teklifi 27 Ekim'de Dışişleri Komisyonu'ndan geçti; Genel Kurul 4 Kasım'da teklifin ilk maddesini kabul etti ve ertesi gün kalan maddelerle teklifin tamamı oylanarak kabul edildi. Oylamaya katılan 398 milletvekilinden 279'u kabul ve 119'u ret oyu kullandı. Euronews oylamayı 5 Kasım olarak aktarırken BBC'nin haberinde oylamanın 6 Kasım'da yapıldığı bilgisi de yer aldı.

BBC News Türkçe'nin haberine göre anlaşma, AKP ile MHP ve CHP'li vekillerin oylarıyla kabul edildi; Yeni Parti ile İyi Parti ve Yeniden Refah Partisi ile DEM Parti ve Saadet Partisi anlaşmaya karşı oy kullandı.

Mezopotamya Ajansı'nın aktardığına göre hayır oyları arasında Yeni Yol Grubu da yer aldı.

Euronews'in derlediği bilgilere göre üç ülkeyi "çekirdek taraflar" olarak tanımlayan 16 maddelik anlaşma, NATO'nun ortak savunma ilkesine benzer bir karşılıklı yardım yükümlülüğü getiriyor. Anlaşmanın 1. maddesine göre taraflardan herhangi birinin egemenliği ya da toprak bütünlüğü ve uluslararası alanda tanınan sınırları tehdit edildiğinde taraflar bu tehdidi gidermek için gerekli tüm yöntemleri kullanacak. 2. madde ise taraflardan herhangi birine yönelen dış kaynaklı silahlı saldırıyı tüm taraflara yapılmış sayıyor; diğer iki ülke yardım imkânlarının tamamını kullanarak saldırıya uğrayan tarafa derhal destek verecek. Askeri yardım da bu kapsamda değerlendirilirken yardımın türü ve kapsamı, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde tanınan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde belirlenecek.

Anlaşmanın 3. ve 7. maddeleri savunma sanayiinde teknoloji paylaşımını ve ortak Ar-Ge projelerini ve ortak üretimi; 6. madde ortak tatbikatları ile eğitim programlarını ve personel değişimini öngörüyor. 10. maddeye göre taraflar savaşta ve barışta ve olağanüstü durumlarda birbirlerine silah ile mühimmat ve yakıt ve yedek parça desteği sağlayacak. 4. madde uluslararası güvenlik konularında düzenli istişareyi; 5. madde terörizmin her türüne karşı operasyonel işbirliğini ve 9. madde üzerinde anlaşılan güvenli kanallardan istihbarat paylaşımını düzenliyor.

Yönetim yapısına ilişkin 8. madde uyarınca üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi yılda iki kez toplanacak. Komiteye bağlı sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da olacak ve ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak. 16. maddeye göre anlaşma süresiz olacak; taraflar yürürlük tarihinden itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin sonunda çekilmek isteyen ülke kararını en az üç ay önceden yazılı olarak bildirmek zorunda.

Meclis kürsüsünde sert tartışma

TBMM'den yayımlanan bilgiye göre TBMM Milli Savunma Komisyonu Başkanı ve AKP Kayseri Milletvekili Hulusi Akar, "Bu anlaşma NATO'ya alternatif değil; bu tamamlayıcı bir birliktelik" değerlendirmesini yaptı. Akar, asker gönderilmesi halinde bunun mutlaka Meclis'in iznine tabi olacağını söyledi. TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay ise "Bu anlaşma üçüncü ülkelere karşı bloklaşma ve saldırı ittifakı değildir" ifadesini kullandı ve TSK'nın çatışmalara katılmak üzere yurt dışına gönderilmesinin Anayasa uyarınca Meclis'te kabul edilecek tezkerelerle mümkün olduğunu belirtti. CHP Grup Başkanı Faik Öztrak, "Anlaşmaya olumlu oy vereceğiz" diyerek bölgesel işbirliklerinin caydırıcılığını benimsediklerini ifade etti ve anlaşmanın savunma sanayiine katkı sağlayacağını kaydetti.

Muhalefet milletvekilleri ise anlaşmaya ilişkin çekincelerini dile getirdi. İYİ Parti'li Lütfü Türkkan, anlaşmanın Meclis'te onaylanmadan hükümlerinin uygulanmaya başlandığını ve kapsamında komite kurulduğunu öne sürdü. Yeni Parti Grup Başkanvekili Murat Emir, "Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile Mehmetçik'in Yemen çöllerine gönderilmek istendiğini" savunarak anlaşmanın Anayasa'ya aykırı olarak yaklaşık üç ay boyunca Meclis'e getirilmediğini ileri sürdü. DEM Partili Ceylan Akça Cupolo anlaşmanın Türkiye'yi daha çok çatışmanın içerisine çekeceğini iddia ederken Yeni Partili Namık Tan, anlaşmanın NATO Anlaşması'ndan ilham alınarak hazırlandığını ve Suudi Arabistan ile Pakistan'a yönelik saldırıların Türkiye'ye yapılmış sayılacağını söyledi. MHP'li Kamil Aydın ise anlaşmanın yaklaşık 2,5 yıllık bir diyalog süreciyle sonuçlandırıldığını aktardı.

Muhalefetin gerekçeleri

BBC'nin derlemesine göre muhalefetin eleştirileri anlaşmanın Meclis'ten onaylanmadan uygulanmaya başlandığı tezinden Yemen'deki çatışmalara dahil olma riskine ve NATO yükümlülükleriyle ilişkisine kadar uzanıyor. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, "Türkiye'nin savaşa taraf yapılmasına ve Türk askerini Yemen çöllerine göndermeye Yeni Parti asla sessiz kalmaz ve destek olmaz" dedi. İyi Parti Genel Başkanı Musavvat Dervişoğlu da "Mehmetçiğin Aramco'nun lejyoneri yapılmasına hayır diyoruz" ifadesini kullandı. BBC'ye göre 1952'den bu yana NATO üyesi olan Türkiye'nin ittifak yükümlülükleriyle Mekke Anlaşması'nın ilişkisi de Meclis tartışmalarının konusuydu.

soL Haber'in haberine göre anlaşmanın 16 maddelik metni günlerce gizli tutuldu ve ancak Meclis'e sunulan kanun teklifiyle birlikte ortaya çıktı. Habere göre anlaşma Meclis'e gelmeden üç ülkenin askeri ve diplomatik faaliyetlerini koordine edecek 20 kişilik daimi bir Genel Sekreterlik Karargahı'nın kuruluşunda son aşamaya gelinmişti. TKP ise anlaşmaya karşı çıktı; Ankara'da "İsrail askeri olmayacağız" sloganlarıyla protesto edildi ve milletvekillerine açık mektup yayımlandı.

Yürürlük süreci tamamlanıyor

Euronews'te yer alan bilgilere göre anlaşma, üç ülkenin onay işlemlerinin tamamlanması ve son onay belgesinin komite sekretaryasına teslim edildiği gün yürürlüğe girecek. Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın iç onay süreçlerini tamamladığını 27 Ekim'de TBMM Dışişleri Komisyonu'na bildirmişti. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de Türkiye'nin olası Husi saldırıları karşısında caydırıcılığı hedeflediğini ve Husilerle çatışmaya girme planlarının bulunmadığını söylemişti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise anlaşmaya müşterek güvenliği güçlendirmek için dahil olunduğunu ifade etti.