Belediye meclisinde başkan ve vekil seçimine birleşik pusula kuralı
Belediye meclisindeki başkan ve vekil seçimlerine birleşik oy pusulası, kapalı kabin ve adaylara divan yasağı geldi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, belediye başkanlığı veya başkan vekilliğinin boşalması halinde belediye meclislerinde yapılacak seçimlerin usulünü yeniden düzenledi. Resmî Gazete'nin 33436 sayılı nüshasında yayımlanan yönetmelikle 9 Ekim 2005 tarihli yönetmeliğe 19/A maddesi ve EK-1 formu eklendi.
DHA'nın politika haberine göre, belediye başkanlığı veya başkan vekilliğinin herhangi bir nedenle boşalması durumunda vali tarafından 10 gün içinde oylama toplantısı kararlaştırılacak. Adaylık başvuruları, toplantının ilk birleşiminin ilk oturumunda meclis başkanlık divanına bildirilecek.
İlk oturum tamamlandıktan sonra yeni adaylık başvurusu yapılamayacak. Ancak adaylar her oylama oturumu öncesinde yarıştan çekilebilecek. Adayların isimleri oylamaya geçilmeden önce meclise duyurulacak ve tutanağa geçirilecek.
Eski düzenlemeden ne değişti?
Yeni maddenin getirdiği temel fark, oy pusulalarının biçimi ve oy verme ortamında ortaya çıkıyor. 2005 tarihli yönetmeliğin 13. maddesi, gizli oylamayı üyelerin seçeceği kişinin adını pusulaya yazıp sandığa atması biçiminde tanımlıyordu.
Yeni 19/A maddesiyle belediye başkanı ve başkan vekili seçimlerinde elle isim yazma dönemi kapandı. Başkanlık divanı, EK-1 birleşik oy pusulası formuna uygun olarak adayların ad ve soyadlarının alfabetik sırayla basıldığı pusulaları hazırlatacak. Oturum öncesinde pusulaların arka yüzü divan tarafından mühürlenecek.
Meclis üyeleri, en az iki kapalı oy verme kabininde tercih ettikleri adayın alanına "tercih" mührü basacak. Katlanarak zarfa konulan pusulalar, salonda herkesin görebileceği şeffaf sandığa atılacak. Yeni maddede hüküm bulunmayan hallerde ise fiziki engelli üyelerin oy kullanımı ve kura usulü gibi konularda 13. madde hükümleri uygulanacak.
Adaylara divan yasağı ve gözlemci hakkı
Yönetmelik, seçim oturumlarının yönetimi konusunda açık bir sınırlama getirdi. Seçimde aday olan meclis üyeleri oylamaya katılabilecek ancak seçimin yapıldığı oturumları yönetemeyecek. Bu üyeler seçim sırasında başkanlık divanında da görev alamayacak.
Talep eden her siyasi parti grubu ile bağımsız üyeler adına birer kişi gözlemci olarak görev alabilecek. Başkanlık divanı, seçimle ilgili itiraz, öneri ve teklifler hakkında karar vermeden önce gözlemcilerin görüşlerini dinleyip tutanağa geçirecek.
Geçerli ve geçersiz oy sınırları netleştirildi
Resmî Gazete metni, oylamalarda geçersiz sayılacak ve geçerli kabul edilecek pusulaların sınırlarını da ayrıntılandırdı. Başkanlık mührü bulunmayan, üzerinde tanıtıcı işaret yer alan veya birden fazla adaya tercih mührü basılan pusulalar geçersiz sayılacak.
Buna karşılık yönetmelikte sık tartışma yaratan teknik durumlar için şu açık istisnalar tanımlandı:
- Kâğıdın üretiminden veya basımından kaynaklanan ve tanıtıcı işaret niteliği taşımayan basım hatası, leke veya kırışıklık içeren pusulalar geçerli sayılacak.
- Aynı adayın alanı içine birden fazla tercih mührü basılması oyu geçersiz kılmayacak.
- Hangi aday lehine olduğu anlaşılmak kaydıyla tercih mührünün alanı ayıran çizgilerin dışına taşması da pusulayı geçersiz hale getirmeyecek.
Sandıktan oy kullanan üye sayısından fazla mühürlü zarf çıkması halinde, hiçbir zarf açılmadan o turun seçimi yenilenecek. Sandıktan çıkan mühürsüz zarflar ise açılmadan imha edilmek üzere ayrı bir alanda saklanacak ve mühürlü zarfların sayımına devam edilecek. Her tura ait pusula ve zarflar, nihai sonucun ardından divan üyelerince imzalanan mühürlü bir zarfta dava açma süresi sonuna veya karar kesinleşinceye kadar korunacak.
Yasal çerçeve ve Bayrampaşa emsali
Yeni yönetmelik, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. maddesi kapsamındaki seçimlerin uygulama esaslarını düzenliyor. Kanuna göre başkanlığın boşalması halinde belediye başkanı, görevden uzaklaştırma veya tutuklama durumunda ise başkan vekili meclis içinden gizli oyla seçiliyor.
İlk iki turda üye tam sayısının üçte ikisi, üçüncü turda salt çoğunluk, dördüncü turda ise en çok oy alan iki aday arasında nispi çoğunluk aranıyor ve eşitlikte kura çekiliyor. Aynı maddeye 2016'da eklenen fıkra uyarınca, terör suçları kapsamındaki görevden uzaklaştırma veya tutuklama hallerinde ise meclis seçimi yerine 46. madde gereği görevlendirme yapılıyor.
Yönetmelikteki divan yasağı ve pusula standartları, yargıya taşınan yakın tarihli meclis oylamalarındaki hukuki boşluklara doğrudan temas ediyor. Anadolu Ajansı'nın Bayrampaşa kararına ilişkin haberine göre, İstanbul 8. İdare Mahkemesi 10 Ekim 2025'te, 21 Eylül 2025 tarihli ve kurayla sonuçlanan başkan vekilliği seçiminin yürütmesini durdurmuştu.
Mahkeme kararında 5393 sayılı Kanun'un 45. maddesinde "örtülü kanun boşluğu" bulunduğuna işaret edilmişti. Aynı zamanda aday olan meclis birinci başkan vekilinin oturuma başkanlık etmesinin "tarafsızlık ilkesine ve çıkar çatışmasından kaçınma" kuralına aykırı olduğuna hükmedilmiş; davada üçüncü ve dördüncü turda geçersiz sayılan oylar da itiraz konusu edilmişti.
Yayımı tarihinde yürürlüğe giren yeni yönetmeliğin hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütecek.